مباحث روز

فرهنگ بهره گیری از فناوری اطلاعات در قوه قضاییه

با تحقق دادرسي الكترونيكی بسياري از سفر‌هاي غير ضروري به مقصد دادگاه حذف، محاكم خلوت‌تر مي شوند و مردم مي‌توانند همه كار‌هاي خود را از طريق يك سايت اينترنتي انجام دهند.به گزارش پایگاه اطلاع رسانی معاونت فرهنگی قوه قضاییه، ساده سازی موضوعات حقوقی و آشنایی با حقوق فردی و اجتماعی به‌ویژه از دریچه فرهنگی، همواره از دغدغه های معاونت فرهنگی قوه قضاییه بوده است که امیدواریم در مجموعه تهیه شده تحت عنوان "حقوق گام به گام" به این مهم دست یافته باشیم.

اشاره: با الكترونيكی شدن خدمات قضایی "برای ثبت دعوی به دادگستری نروید"، یکی از شعارهایی است كه طی سالهای اخیر در قوه قضاييه جنبه عملی یافته است. با تحقق دادرسي الكترونيكی بسياري از سفر‌هاي غير ضروري به مقصد دادگاه حذف، محاكم خلوت‌تر مي شوند و مردم مي‌توانند همه كار‌هاي خود را از طريق يك سايت اينترنتي انجام دهند. قانون آيين دادرسي كيفري نیز بطور مفصل موضوع دادرسي الكترونيكی را مورد توجه قرار داده و قوه قضائيه را براي تحقق اين هدف مكلف به راه‌اندازي "شبكه ملي عدالت" كرده است. در این نوشتار به بیان جزییات این خدمات پرداخته می شود.

"شبكه ملي عدالت" چیست؟ 

هدف اصلی شبكه ملي عدالت كه حدود سه سال قبل افتتاح شده، ساماندهي ارتباطات الكترونيك در دستگاه قضا و دسترسي به اطلاعات از ساير دستگاه‌هاي دولتي، نهادهاي عمومي و غيردولتي، شخصيت‌هاي حقوقي و بخش خصوصي است. ضمن اينكه در استفاده از اين شبكه پروژه‌هاي زيادي زير مجموعه شبكه عدالت قرار مي‌گيرند كه مهم‌ترين آن ارتباط با دولت است، كه اكنون به وسيله شبكه پيام دولت و شبكه عدالت اين ارتباط بين قوه‌ قضاييه و دولت برقرار شده است. مهم‌ترين مزيت آن اين است كه در بستر اينترنت فعاليت نمي‌كند و تحت اينترانت است. اما هنوز تعدادي از سازمان‌ها و نهادهايي كه بايد به اين شبكه به پیوندند هنوز بطور كامل وصل نشده‌اند و بعضاً بصورت پايلوت فعاليت مي‌كنند.

در حال حاضر كدام سازمان‌ها متصل به این شبکه می باشند؟ 

اكنون دفاتر اسناد رسمي با این شبکه همكاري مي‌كنند و سازمان پزشكي قانوني در حال وصل شدن به اين شبكه است و در آينده نزديك اين اتصال کامل می شود. اتصال به نيروي انتظامي و بانك مركزي و سازمان زندان‌ها نیز در دستور کار می باشد.

مهم‌ترين خدمتي كه "شبكه ملي عدالت" به مردم ارائه می دهد، چيست؟ 

استفاده از اين شبكه بسياري رفت‌ و آمدها در شهرهای بزرگ را کاهش می دهد و باعث خلوتي دادگاه‌ها نيز مي‌شود. چرا كه بخشي از ازدحام‌ها در دادگاه‌ها بدليل ثبت دادخواست است، كه معمولاً يكي از دفاتر مجتمع‌هاي قضايي به اين امر اختصاص داده شده است. با راه‌اندازي شبكه عدالت اين دفاتر در مجتمع‌هاي قضايي خلوت شده است. نكته ديگر كه در آيين دادرسي هم به آن اشاره شده اين است که براي افرادي كه از طريق شبكه ملي عدالت دادخواست‌هاي خود را ثبت كنند تا نيم درصد هزينه‌ها كاهش پيدا مي‌كند.

آیا دیگر لازم نيست مراجعین براي ثبت دادخواست به دادگستری‌ها مراجعه كنند؟‌

خیر، زیرا شهروندان مي‌توانند با مراجعه به درگاه خدمات الكترونيك قوه‌قضاييه به نشاني www.adliran.ir  و یا مراجعه مستقیم به یکی از دفاتر خدمات الكترونيكي قضایی اعم از تهران و در مراکز استانها (به آدرس مندرج در سایت) دادخواست‌شان را ثبت كنند و نيازي به مراجعه به دادگاه نيست. بدین صورت که با همراه داشتن کارت ملی، کد پستی، تاریخ تولد به روز و ماه و سال و نیز منضمات پرونده، براي ثبت آنها و یا گرفتن شماره پيگيري بايد به دفاتر خدمات الكترونيكي قوه قضاييه مراجعه كنند و متعاقباً از طریق پیامک از ارجاع پرونده به شعبه مربوطه مطلع شوند.

شهروندان براي پيگيري پرونده چگونه از مراحل بعدی مطلع می شوند؟ 

با توجه به اينكه شماره تلفن همراه افراد در پرونده ثبت مي‌شود با استفاده از سامانه پیامک کوتاه کلاسه پرونده، مراحل طي شده و شعبه ارجاعی به همراه کد شخصی جهت مراجعات بعدی به سر شماره ۵۰۰۰۹۶۹۹ به اطلاع خواهان مي‌رسد.

در صورت وارد نمودن کلاسه پرونده به سر شماره فوق به چه اطلاعاتی دست می یابیم؟

از طریق تلفن همراه به سادگی می توان به مجتمع قضایی، شعبه ای که پرونده به آن ارجاع شده و نیز رمز شخصی دست یافت. 

هنگام ورود به سامانه پر کردن چه باکس هایی اجباری است؟

پیش نیاز ورود به سایت جهت کسب اطلاعات فوق داشتن کد ملی، شماره تلفن همراه و کد رهگیری (در صورت داشتن آن) می باشد، که فوقاً به آنها اشاره گردید.

محتویات آیکن روند کار حاوی چه مواردی است؟

پس از اخذ کد رهگیری با مراجعه به سایت عدل ایران و فشار دادن آیکون روند پرونده، کلیه اطلاعات مراحل طی شده بصورت قدم به قدم شامل زمان دقیق ثبت پرونده، تأیید وجوه دادرسی پرداختی، بررسی پرونده توسط معاون ارجاع، اطلاع رسانی از موارد نقص پرونده، وقت رسیدگی، وقت نظارتی و ... ، قابل دسترسی می باشد.

جهت ثبت در مرحله رسیدگی بدوی، چگونه می توان با عناوین خواسته های حقوقی آشنا شد؟

در داخل سایت آیکونی بنام خواسته قابل طرح وجود دارد، که با فشار دادن آن به سهولت می توان به دسته بندی هایی در زمینه های مختلف مانند دعاوی مالی، اموال و مالکیت (از قبیل الزام به تنظیم سند رسمی املاک)، عقود و ایقاعات (شامل: الزام به تنظیم سند رسمی اجاره، اثبات وقوع بیع، الزام به فک رهن، درخواست پرداخت دیه از بیت المال و....) دعاوی خانوادگی (از قبیل مطالبه مهریه، اعسار از پرداخت مهریه، اهدای جنین و...) امور تجاری و شرکت ها ( مانند صدور حکم ورشکستگی، الزام به ثبت اختراع و...) و نیز ده ها عناوین حقوقی دیگر بهمراه زیر مجموعه های آنها دست یافت، و حسب مورد از پیش نویس متن پیشنهادی دادخواست ها نیز استفاده کرد.

آیا برای ثبت دادخواست باید الزاماً به به دفاتر خدمات قضایی شهرستانی که محل رسیدگی به دعوی خواهد بود، مراجعه کرد؟

خیر، چنین الزامی وجود ندارد. بنابراین و بطور مثال اگر قصد طرح دعوای مطالبه علیه خوانده ای که مقیم تبریز است و یا اختلاف ملکی که محل وقوع آن در رشت است، از طریق هر یک از دفاتر خدمات قضایی در سراسر کشور قابل اقدام می باشد. لیکن بدیهی است که پس از دریافت پیامک اول جهت ارائه اصل مدارک اسکن شده، و نیز در مواعد رسیدگی به دادگاه مرجوع الیه مراجعه کرد.

آیا برای مرحله تجدید نظر و نیز طرح شکایات کیفری نیز می توان به دفاتر فوق مراجعه کرد؟

جهت ثبت دادخواست تجدید نظر، با در دست داشتن دادنامه دادگاه بدوی و لایحه اعتراضیه ثبت دادخواست از طریق دفاتر مذکور میسر شده است. لیکن در خصوص شکایات کیفری در حال حاضر ثبت شکایت در خصوص چکهای کیفری با در دست داشتن لاشه چک و گواهی عدم پرداخت از بانک محال علیه، ثبت و ارسال آنها به دادسراهای مربوطه از طریق کلیه دفاتر ممکن شده است.

اگر با سؤالات دیگری روبرو شویم چه کار باید بکنیم؟

در داخل سامانه بخشی تحت عنوان سؤالات متداول تعبیه شده است. لذا ابتداء به آن بخش مراجعه، چنانچه در پاسخ به سؤالات دیگران به جواب لازم دست نیافتید، می توانید از همین طریق سؤال خود را مطرح نمایید. مضافاً اینکه سامانه تلفنی ۱۲۹ نیز به عنوان مرکز مشاوره خدمات مردمی در اختیار شهروندان می باشد.

آیا به تبع ثبت دادخواست، سیستم دادرسی نیز در محاکم الکترونیکی شده است؟

در وضعیت فعلی مراحل ثبت و رسیدگی از ابتداء تا انتهای آن در دیوانعدالت اداری و همچنین مجتمع قضایی عدالت در تهران در قالب CMS که مدیریت قضایی پرونده نیز لقب دارد، صورت می پذیرد. لهذا علاوه بر پرونده های سنتی از سوابق بصورت رایانه ای نگهداری، و اظهارات و لوایح طرفین دعوی حین دادرسی در فضای الکترونیکی مضبوط و فی المجلس قابل پرینت می گردد.

آیا ابلاغ‌هاي كاغذي هم از طریق طرح پیامک کوتاه ممکن مي‌شود؟‌

در حال حاضر سامانه ابلاغ در دست طراحي است كه براساس آن تمام اوراق قضایی بصورت الكترونيكی ابلاغ‌ ‌شوند و افرادي كه به اينترنت دسترسي دارند با مراجعه به اين سامانه بتوانند ابلاغ خود را دريافت كنند و بنابراین ابلاغ‌هاي كاغذي تا حد زيادي جمع‌آوري مي‌شوند. به اين ترتيب با استفاده از رمز عبور و نام كاربري كه به مراجعه‌كننده داده مي‌شود، افراد مي‌توانند بدون مراجعه به دستگاه قضایی و با رجوع به سامانه ثنا رمز عبور خود را دريافت كنند. در نتیجه طرفين پرونده از طريق پيامي كه از طريق تلفن همراه براي آنها ارسال مي‌شود در جریان ابلاغيه قرار می گیرند.

اين سامانه از چه زماني راه‌اندازي مي‌شود؟

در سامانه ثنا ثبت الكترونيك و احراز هويت افراد پيگيري مي‌شود و قرار است با كارت هوشمند ملي همخوان شود. پيش‌بيني مي شود اين سامانه سال آينده اجرايي ‌شود كه از طريق آيين‌نامه ابلاغ حضوري حذف و ابلاغ الكترونيكی جايگزين ابلاغ‌هاي كاغذي ‌شود. به اين ترتيب برخي موارد كه بنا به دلايلي ابلاغ‌ها بدست هر يك از طرفین دعوی نمي‌رسيد، ديگر تكرار نمي‌شود. چرا كه تا‌كنون ۴۰ درصد از ابلاغ‌هاي قضايي به دلايل متعدد بدست صاحبان آنها نمي‌رسيد. اما بايد توجه داشت كه امكان احراز هويت به وسيله رايانه وجود ندارد و افراد حتماً بايد یکبار به مراجع قضايي مراجعه كنند و بعد از اين هر بار كه به سامانه مراجعه شود، احراز هويت به شكل الكترونيك خواهد شد؛ در آينده نحوه احراز هويت با كارت هوشمند ملي همخوان خواهد شد.

آیا حضور فيزيكي نيروي انتظامي در ابلاغ‌ها كمرنگ مي‌شود؟

در رابطه با ابلاغ، ضابطان قضايي موظف شدند ارتباط خود را با پرونده از طريق سامانه الكترونيكی انجام دهند كه اين كار يكي از وظايف ناجا است. اما بنا بر اینست که امكانات الكترونيك در سراسر كلانتري‌ها لحاظ شود. به همين منظور طرح پايلوتي بين كلانتري يوسف‌آباد و مجتمع قضايي خارك اجرا شده و مكاتبات بين ناجا و قوه ‌قضاييه از اين طريق انجام مي‌شود.

با توجه به وجود اطلاعات شخصی مردم در اين شبكه، جهت امنيت آن چه تمهیداتی اتخاذ شده است؟ 

علاوه بر اینکه شبکه در بستر اينترانت فعاليت مي‌كند، در عین حال براي تأمين امنيت شبكه راهكارهايي از طريق دیوار امنیتی (فاير وال) و تدبيرهاي سخت افزاري و نرم افزاري براي امنيت شبكه تدارك ديده شده است. اما باید تأکید شود با راه‌ اندازي شبكه ملي اطلاعات در وزارت ارتباطات این مسأله به فعليت کامل تری می رسد.

آیا نامه‌نگاري مکتوب در قوه قضاييه حذف مي‌شود؟

  اینک مكاتبات قوه قضاييه با دولت در حد پايلوت مكانيزه شده اما سراسري شدن آن احتياج به آيين‌نامه دارد كه صدور و ابلاغ اين آيين‌نامه هم زمانبر است. تمام مكاتباتي كه از طريق دولت به قوه قضاييه وارد مي‌شود از طريق سامانه سراسري دولت (شبكه پيام)‌ انجام مي‌شود و زماني كه اين مكاتبات وارد سرور شبکه ‌شود، آنها از طريق شبكه عدالت به سراسر كشور فرستاده خواهد شد. ضمن اينكه نرم‌افزار دستور هم بصورت سالانه در حال به روز رساني است. اخيراً نمايه‌هاي قوانين نیز از روزنامه رسمي دريافت شده و سايت دستور (سايت اطلاعات قوانين و مقررات كشور) هم در دست گسترش است كه در آينده‌اي نزديك در اختيار قضات قرار خواهد گرفت.  

 

دیدگاه ها

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشند منتشر نخواهند شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی نوشته شوند و یا غیر مرتبط با موضوع باشند منتشر نخواهند شد.